die Moukissie

letters – my little black children running wild in the world …

2009-02-16 ‘n Stofpad Gedagte_05 Privaat

Hopetown. Eintlik is ons al by Strydenburg oor die halfpadmerk van die tog, maar hier het die spilpunt in die mielies gestaan.

Dalk gaan dit tussen twee episodes gebeur wanneer julle dit kyk. Iets is wel aan die gebeur, so tussen die bossies en oor die bulte is die landskap en alles wat daarmee saamgaan besig om te verander. Maar laat ek eerder stuk-stuk so van ʼn kant af begin om dié storie se drade uit te lê.

In die vorige gedagte het ek genoem dat dinge eintlik baie veilig op die tog gaan, dis glad nie meer snaaks om met die huis se deure oop te slaap of om goeters iewers net so te los as ons iets anders moet gaan doen nie. Mense wat ons nou ontmoet sal netnou sommer hulle plaashuis vir ons oopsluit en ons daar laat bly terwyl hulle eintlik op die dorp is vir die naweek. Netso.

Ek het ʼn redelike fassinerende boek in Pretoria begin lees, Freakonomics – ek sal dit ten sterkste aanbeveel! Hulle kyk bietjie na statistiek en wat dit eintlik beteken. “Gaap”? – nee! Woes interessant!* Ek is nog besig om in hom rond te loer en het toe begin wonder oor goeters wat ek om my sien.

My gebrek aan belangstelling op skool in vakke soos Aardrykskunde en Geskiedenis byt my nou dat ek nie seker is waar die Karoo eindig en die res begin nie. Tog het ek die volgende observasies gemaak en dis juis húlle wat my aan die dink het. By Strydenburg was die wêreld nog vaal en mooi, het ons ondervinding nodig gehad om die groen in alles te sien en was die romanse van die Karoo en sy hoë wolke nog vars in ons gemoed. Mense is vriendelik, plaashekke oop en daar groei net bossies tussen die klippe.

Iewers het die kwaai begin. Het ek begin oplet dat daar slotte en kettings aan die hekke is, het die gevaarlike bordjies jou begin waarsku.

“Pasop!”

Saam met dit het die gras begin uitloer tussen die korrels, miershope het soos pokke op die landskap uitgeslaan.

“Pasop!” “Gevaar!”

Prente van gewere, honde en skedels het in geel van pale en hekke op jou begin skree.

“Gewapende Reaksie!” “Geen Ingang!”

Die skape het in die gras verdwyn – langer bene werk hier beter – en so het die beeste verskyn.

“Privaat Eiendom!”

Bome het opgekom, met dorings aan, soos die drade ook al meer dorings begin kry het.

“OORTREDERS SAL VERVOLG WORD!”

Water, groener en groter bome.

“WAARSKUWING! PASOP vir die HOND!”

En die volgende dorp se naam: Hopetown. Die Oranjerivier. In ʼn oogwink het die Karoo verdwyn, ek wou nog koebaai sê.

Dis Sondagoggend, ek sit in my bakkie en boek lees langs die N12 aan die buitekant van die dorp, net oorkant die stadion waar die geel party gister ʼn saamtrek gehad het. Ben moet vandag terug huis toe, daar is dinge daar waaraan hy moet gaan aandag gee. Ek wil hom groet voor hy die bus in Kimberley moet vang en hulle ry netnou hier verby op pad soontoe. Dis meestal die inwoners van die informele nedersetting wat my groet en glimlag. Terwyl ek lees wonder ek wat mens moet aflei van die landskap wat so verander en die ondertone daarmee saam.

Twee begrippe uit Freakonomics het my aan die dink gesit. Die een is dat sekere goeters maar net saam loop en ander mekaar veroorsaak. Wolke in die lug beteken nie noodwendig dat dit besig is om te reën nie, maar daar is meeste van die tyd wolke in die lug wanneer dit reën. Net omdat daar ʼn klomp statistiek is beteken nie dat die faktore die statistiek se ‘gevolgtrekking’ veroorsaak nie. ʼn Klomp van daardie goeters loop maar net saam maar die werklike oorsaak het jy dalk nog nie raakgesien nie. Lees die boek.

Terwyl ek met die wolke voorbeeld besig is gaan ek hom gou bietjie skeef trek. Gestel die persoon wat ons aanstel om die reënval van ʼn sekere gebied te monitor slaap baie diep en werk nagskof. Iewers in die opname gaan hy die volgende afleiding dalk maak: “Dit reën meestal net in die nag, dus het die son ʼn negatiewe uitwerking op die vorming van wolke en reën.”

As ek nie van sy werk en slaap gewoontes weet nie, gaan ek hom glo.

Dit dan klaar gesê, wil ek nog steeds weet hoekom die wêreld al kwater word soos ons noord gaan. Kom dit saam met die bossies wat minder raak, of die miershope, of die miere? Of die miervreters? Maak die gras mense kwater, of is dit die dorings aan die bome en die drade?

Rooigrond. Ons is in die gevegte distrik, boere en engelse het al hoe meer met mekaar begin slaags raak. Diamante? Water? Elektrisiteit … ESKOM! Ek moes dit geweet het!

Ernstiger noot. Aan die begin was die water skaars, elektrisiteit ʼn weelde en het meeste mense van sonpanele, dieselkragopwekkers of windlaaiers gebruik gemaak. Die grond was meestal lig van kleur. Dit was droog. Nou is die veld groen en mooi.

Net gister praat ons met ʼn oom wat op 75 nog boer. Sout van die aarde. Nou is ek ʼn bietjie deurmekaar. Hoe kan die mense as jy hulle alleen kry nog net so gaaf en vriendelik wees soos oral langs die pad, tog as jy terugstaan word die wêreld al hoe kwater? Dié kwaad moet tog iewers boublokkies hê. Ek het gedink dis in die water. Gedink dat dit die grootste faktor is wat maak dat mense meer kan plant, beeste kan boer en dus meer geld kan maak. Mammon.

Steeds is ek nie tevrede nie. Ek sien al die donderwolke, maar nie ʼn druppel reën nie.

Die gemiddelde dorpie deur die Karoo is oorwegend kleiner as die dorpe in die noorde, mense in die kleiner dorpe ken mekaar beter en soos iemand van die Loxton distrik ons vertel het, “Daar is klieks in alle klein dorpies. In Loxton is dit ook so en is daar net-net genoeg mense vir EEN so kliek.”

ʼn Bietjie statistiek bestaan wat reken dat mense moeiliker steel van iemand wat hulle ken, veral as dit in ʼn klein gemeenskap is waar almal dit kan uitvind. Reg deur die tog het inwoners van klein dorpies daarop geroem dat hulle ondersteun word deur die gemeenskap sou hulle deur ʼn moeilike tyd gaan. So lief vir skinder en venynig as wat mense kan wees, is ons nie so ten volle oorgegee aan die/ons? slegte natuur dat ons nie eens ʼn bietjie vir ander kan omgee nie.

Daar is net een probleem met die oplossing. Wat is dan die grootte van die dorpie waar mense nie meer omgee nie? Is dit dan die geheim van deure oop los en veilig lewe? Of is dit dalk net die verkeerde vraag? Het dit nie dalk iets met die kleur van die mense te doen nie? Ek wil stuitig wees en kliphard ‘JA’ sê en amper dadelik kleur weer net ʼn klomp wolke noem.

Ek is nie deel van die kampie wat misdaad op ras blameer nie. Want wat is die kleur van die misdadigers in sogenaamde ‘wit’ plekke? Wit. Party mense kies om slegte goeters te doen en ander kies om beter dinge met hulle tyd te doen.

Hoekom sê ek dan dat dit met ras te doen het? Maklik. Die bruin mense in die suide praat Afrikaans, en solank die oorheersende taal van die gemeenskap en die dorpie dieselfde was, het daar ʼn groter begrip vir mekaar geheers. Diep in die Karoo waar daar min mense was, het ons nie kleur gesien nie. Mense moet bymekaar staan om te oorleef. Alles in hulle verstaan dit en vanaf daardie begrip deel hulle die bietjie water mooi en help hulle mekaar die paar skapies grootmaak. Hulle het verstaan dat as dit met die een sleg gaan dit met die ander ook swaar gaan. Tog hoe meer noord ons beweeg, het die “gemeenskapsgevoel” van die klein dorpies al meer gepolariseer om die duideliker taal en kultuur grense.

Tussen Hertzogville en Hoopstad het die een tannie nie ʼn sterk vaardigheid in Engels nie. Sy het twee werkers in die huis, die een dame kan nie Afrikaans praat nie, so nou vertaal die ander dame vir haar wat die tannie in die huis gedoen wil hê. Iets wat ongeken aan die begin van die tog was.

Ons kom nog steeds in dorpe waar die grootte van die dorp ʼn samesyn kweek waarvoor die platteland so bekend is, tog, omdat taal- en kultuurgrense so sterk skei, bloei die liefde tussen rasse al meer water vir mekaar.**

Die goeters buite ons beheer het nie regtig so ʼn groot invloed op ons samesyn as wat ons dink nie, dit is eintlik maar in die begrip tussen en vir mekaar waar die reën werklik val of nie. Soms is daardie begrip maklik as ons mekaar se taal verstaan. Ek word herinner aan die huwelik en een van die tekens van koestering wat gebruik word. Diamante. Tussen man en vrou is daar gewoonlik ʼn diamant of twee, jy weet dat daar in Kimberley tussen die engelse en die boere ook diamante was. Albei wit rasse, maar soos in ʼn huwelik kan hulle mekaar se woorde hoor en nie die keuse maak om samesyn in hulle klein gemeenskap met mekaar te koester nie. Jy moet wil verstaan, wil begryp en wil verander.***

*Which is more dangerous, a gun or a swimming pool? What do schoolteachers and sumo wrestlers have in common? Why do drug dealers still live with their moms? How much do parents really matter? How did the legalization of abortion affect the rate of violent crime?

These may not sound like typical questions for an economist to ask. But Steven D. Levitt is not a typical economist. He is a much-heralded scholar who studies the riddles of everyday life—from cheating and crime to sports and child-rearing—and whose conclusions turn the conventional wisdom on its head.

Freakonomics is a ground-breaking collaboration between Levitt and Stephen J. Dubner, an award-winning author and journalist. They usually begin with a mountain of data and a simple, unasked question. Some of these questions concern life-and-death issues; others have an admittedly freakish quality. Thus the new field of study contained in this book: Freakonomics.

** ‘ʼn Verwysing na die gesegde “Bloed is dikker as water”.

*** Hierdie spesifieke verandering verwys na jouself en nie die begeerte om jou maat te wil verander nie. Ons sit voor ʼn paartjie wat 48 jaar met mekaar getroud is. Dol gelukkig. Die tannie beken na ons haar vra hoe sy dit regkry, dat jy jou maat moet aanvaar en dit laat vaar om hulle te wil verander. Die oom het saamgestem.

Advertisements

Los verse uit die Eerste Derde

Ons is wel hier onder die plaas geledere, maar dié is nie van die wulpse of sedelose tipe kalfies nie … nee, dié is stukkies sinne wat hier-en-daar so deur die tog se voortswoeg los skaaf. Saagsels en krulle wat ek van die landskap kan saamvat, los skuur, afskilfer. Vanaand wanneer die ligte aansit en die stof in die laaste horison verdwyn brand daar nog ʼn rooi gloed in die stegies van my gemoed. Hier kan jy nie foto’s neem of letters pen nie. Hier moet jy net wees


Ek het my gevoel vir jou
die verte in verskeep
die drome onder ʼn boom
met wolke toe gesleep.

Tog, soos ʼn waterlek,
glinster die druppeltjie
blinkoog iewers deur die kante

ʼn Helderskoon liefde.
ʼn Lafenis in die dorsland.

ʼn Droogte eens vergete


“As jy gelukkig is –
Waar jy is elke dag.
Het jy outomaties ʼn gelukkige
Verlede …” Pieter, Ceres


Hy lag uit sy maag
Dat sy tande glinster
Soos die kalk stralekranse
In sy oë …


Mens het ʼn pad eers gesien
as jy hom van twee kante af geloop het.

Mens het ʼn pad eers leer ken
as hy bereid is om vir jou sy stories te vertel.


Elke dag in ʼn ander plek …
My spore lê verslete
in die vorige dag se gebede
maar in die swymel van die loodreg dag
is daar ʼn steeksperd hoop
wat onverpoos op jou wil wag …


Die berge by Karoopoort
skaaf die laaste druppels uit die wolke
voor hulle in skadudrifsels oor die vlaktes verdwyn.


Bang-agie loer die wolkies
Skugter oor die berge
Mot na ʼn vlam
Verteer die vlakte …


Ek sal ‘n ogie op die horison hou,
daar waar mens die verste sien.
Jou spore noord van die Boland soek,
en saam met die sterre … miskien?

Ek sal die stof vergaar,
daar waar mens dit die minste pla.
Dit in die aand tussen my vingers vryf,
aan jou dink, sonder om te kla.

My Karoo, kind van ʼn ander somer
gebore en grootgeraak
terwyl in die verte
grondpad langs ʼn stofsinjaal my jaag.

Maar vanaand,
wanneer die sterre in hul skitter dans
sal ek my oë vir jou toemaak
en verder droom …


soms is al wat ek van jou kan wegdra,
die prentjies wat ek het


Saam met die wit velle
het die wind-water en groen bome ook gekom
en oral waar hulle klippe gepak het
kom dié volksvreemde skadu’s op.

Want sien, die Karoo kamoefleer
sy groen só in die bossie-bruin
nie soos die denne, bloekom en populier.


Ek wil my eie stilte
in jou landskap sus,
soos ʼn moeder loop
wieg en haar kosbaar kus.

Só wil ek my stilte
in jou fluitjiesriet kom paai,
die eensaamheid in my
op jou horisonne laai.


Ek wonder of jy die wit
tussen die lyne kan lees,
die geraas van die lettertjies
kan stilmaak


Soos die skaduwees oos kruip
en ʼn kartel windjie met my hare speel

sug my siel

terwyl die nag stadigaan
haar oopknoop oor die veld
sypel die blou weg tussen die sterre

word die hemelruim ontbloot …

ek het haar al op die hoeke gesoek
haar flikkers in die strate probeer vind
maar in dié stad
is ander liggies se kind

ʼn goedkoop glans
wat op sy beste net die oë verblind


die skemer het ʼn ander gloed
ʼn sorgelose gister nog vars in die bloed


my hande voel en lyk soos ou bruin brood

sinjaal, ..jale. 1. Teken, sein. 2. Waarskuwingsteken. 3. Instrument of toestel waarmee tekens gegee word, of wat as teken dien. 4. Voorteken of aanduiding van iets wat kom. sinjaalklok; sinjaallamp; sinjaallig; sinjaalskyf; sinjaaltoestel. sinjaalarm

Dus sal ‘n stofsinjaal die stofwolk wees wat in ‘n streep agter die voertuig opblaas dat jy van baie ver af al die stofwolk kan sien sonder om die ding te sien wat hom maak.

2009-02-04 ‘n Stofpad Gedagte_04 Eelte

‘Eelte’ is seker nie heeltemal die regte woord nie. Dalk is dit meer soos ‘vanselfsprekend’; ‘aanneem’ mag dalk weer begin wegdryf van die idee af. Hopelik gaan die punt homself beskryf.

Ek dink dis ʼn goeie ding om so elke nou en dan net te kyk wat jy het en dit van voor af te begin waardeer. Gisteraand lê ek in my slaapsak en opkyk. Sterre. Meteens val dit my by dat ʼn ritueel wat nogal deel geword het van ons toerbestaan is om satelliete te tel. Dis niks vreemd om iewers langs die vuur te sit en sommer in die middel van die gesprek uit te val met “oe! Daar is nog een”. Gou kyk almal op, plot die beskrywing en sien die liggie verby zoem. Teen dié tyd verwar ons hulle nie meer met die pendelaars se stille vaart in lugskepe nie.

Sal jy vanaand gou vir my iets gaan kyk? Ek het nog nie satelliete in die ruim gesoek terwyl ek in die stad was nie. Hulle lyk maar soos dowwe sterretjies wat beweeg, amper so vinnig soos vliegtuie – dit wissel soms. Kyk of jy een sien.

Ek gaan dít mis. Om satelliete te soek en onder die sterre aan die slaap te raak . ʼn Koel windjie in die aand, net genoeg om die muskiete te jaag en die dag se warm weg te sus. Vlaktes. Wyd en aaneen.

Die afwesigheid aan mure om my.

Dit het ʼn maand gevat om moeg te raak vir tent opslaan en netso onder die sterre te gaan lê. Dit was eintlik ʼn eenvoudige besluit: dis warm, ons slaap in die tent maar los die vensters oop? So wat doen die tent eintlik? Niks. Nou slaap ons buite.

Eintlik het dié hele konsep ʼn lang toeloop. “Die afwesigheid aan mure om my.” Dit gaan nie net oor binne of buite die tent slaap nie. Dit het al weke gelede begin waar ons op plekke gekom het en nie alles wat ons het KAN toesluit nie. My bakkie sal gelaai wees dat die seiltjie boep staan agterop en nou moet ons hom iewers los – wat!? Gaan niemand wagstaan nie?

Mense los sommer hulle huise oop. REGTIG! Dan kom ons by hulle aan en als staan oop. Nog ʼn ding wat die mure afgebreek het, het gebeur toe drie van ons span terug moes gaan Pretoria toe om aan ʼn ander program te werk. Die yskassie en vrieskassie was agter in daardie voertuig, nou moet die yskassie agter op my bakkie en ek het nie ekstra batterye in om hom te dryf nie. Oplossing? Laat luier die bakkie elke nou en dan vir ʼn halfuur of so. Gevolge: stap na bakkie toe – die sleutels is in hom want die sigaretaansteker gee nie elektrisiteit na die yskas toe as die sleutel nie eenkeer aangedraai is nie – draai die knormoer en laat die bakkie luier. Los maar die venster oop. Terwyl die bakkie luier, loop weg en vang ʼn middagslapie. Ja, gaan slaap maar.

Maak net seker van een ding: dat daar genoeg brandstof in die tenk is.

By Droogvoetsfontein was dit bedompig in die verlate huisie wat ons vir ʼn nag oorgeneem het. Ek was nog besig om die vensters oop te maak toe ek besef daar is geen tralies, gaas, diefwering of so iets voor die vensters nie. Dan kan ek mos die voordeur ook oop los. Nee, nie net ongesluit nie. Óóp.

Stadig het die mure verbrokkel.

Dis weer soos die gal in die blou bokkie se kop, die dink wat in jou begin as jy sestien is. Ons loop nie kringe in ʼn bos nie – selfs nie hier in die vlaktes nie – maar die wêreld word ʼn ander plek. Saul het nie verniet daardie eerste keer hom verskrik toe hy besef dat die dorp nie ín die bos is nie.

Nie almal wil jou doodmaak of jou goeters steel nie. Nie almal haat jou vir jou pigment nie. Terwyl ek skryf voel dit asof die woorde die belewenis verdwaas, eintlik gaan dié gedagte oor die goeters wat ons het en nie as vanselfsprekend moet neem nie. Dinge in die lewe wat deel van ons algemene belewenis is en nie eintlik vir almal so ‘algemeen’ is nie. Eenvoudige dinge soos om die sterre in die aand te kan sien, of selfs om met NET sterrelig die wêreld om jou in die nag te kan gewaar.

Ons kan so gou mure om ons bou wat ons van al die skade moet beskerm dat ons die lewe begin mis. Ek dink my broer het dit baie jare gelede raak beskryf net na daar by ons ouerhuis ingebreek is: “hulle kan jou besittings steel – dié kan nog vervang word – jy moet net nie toelaat dat hulle jou vrede ook steel nie …”

Kan ek dan afleidend sê dat die wêreld jou dalk forseer om mure om jou besittings te bou, jy moet net nie mure om jou lewe ook bou nie.

Dalk ís dit dan soos eelte. Dis immers my eie vel wat so verhard teen die kitaar se staalsnare. Eelte wat my vingerpunte teen die pyn beskerm, maar my hart oop los om die lirieke en melodie te voel, die lied toe te laat om my in my binneste te roer.

Ja, as ek in die dorp kom sluit ek darem my bakkie se deure.

Maar dis al wat ek sluit.

knormoer, =e, (omgangst.). Selfaansitter van ‘n motorvoertuig.

2009-01-30 ‘n Stofpad Gedagte_03 Bande

Die storie van die bande is eintlik ʼn eenvoudige een. Een van toeval.

Hier volg die verkorte weergawe.

Net voor die tog van die Kaap na Pretoria het ek bietjie na my bande gekyk en gedink ek wil hulle net met mekaar omruil … dit het daarop neergekom dat ek hulle eintlik sal moet vervang. ʼn Gemors in enige maand van die jaar. Ek het gelukkig ʼn ruk terug ʼn splinternuwe band op die spaarwiel gesit … toevallig?

Terwyl ek by die plek staan waar ek die bande moes kry staan daar ʼn ander bakkie en die eienaar het pas vier nuwe bande opgesit, hulle was nie gelukkig met die vorige fabrikaat nie en het na ʼn ander tipe oorgeslaan. Dus was die bande nog in ʼn werkende toestand. Presies dieselfde tipe as die wat ek op het. Die man sou al in ʼn vroeër stadium die bande kom ruil het, maar iets het voorgeval wat hom weerhou het om dit te doen toe hy dit wou doen …

ʼn Gesprek later gee hy sonder koste die bande vir my, ek kies toe die beste twee en sit hulle agter. Die (nuwe) spaarwiel en ʼn nuwe band wat ek toe moes koop voor en uit die bande wat ek opgehad het sit ek die beste een op as spaar en die tweede beste ry ek saam vir die wis en onwis van die saak. (Dis onnodige detail maar die twee was te sleg om die tog aan te pak al is hulle goed genoeg vir spaar doeleindes.)

Dus het ek onbeplan ʼn nuwe band gekoop en twee goeie bande verniet gekry.

Omtrent ʼn maand en seker so 4000km later skryf ek die een agterwiel op ʼn grondpad oppad na Carnarvon toe af. ʼn Klein dorpie noord van Sutherland. Klein. By die een motorhawe is daar diens om bande te vervang. Ek het besluit om eerder altwee agter bande te vervang as gevolg van ʼn verskeidenheid van redes. Ek soek dus twee Firestone 215R15 ATX bande.

Daar aangekom het hulle darem van die bande. Net twee. Presies dit wat ek soek, presies dieselfde as die voorste twee. Net twee in voorraad.

Toeval? Wel, dit hang seker af van Wie jy dink dié toeval bestuur?

2009-01-17 ‘n Stofpad Gedagte_02 Loop

“Kyk, ons het hier groot geraak …” Die hande wys asof hulle aan iets vat wat die gedagtes nog vars kan voel, vir ʼn oomblik speel die verlede in sy oë af en wonder ek wat hy sien. Die huisie was van klip gemaak en net die modder en klei tussen die klippe onthou hom van kindsbeen af. “Die draadloos het hier gestaan en die six volt batterie sommer hier langs die muur.”

Ons het nog vir ʼn rukkie tussen die beelde van sy verlede rondgeloop, staaltjies onthou en aan klippe gevat wat dekades terug nog huis was. “In die somer is dit té warm hier dan loop vat ons die skape na die ander plaas toe en dit neem gewoonlik so sewe dae. Anders as vandag kon die skape wei al die pad, maar deesdae ka’ mens dit nie meer doen nie …”

Dis ʼn ander wêreld dié, een wat genadeloos koud én warm kan word. Mense wat hier woon lyk of hulle langer leef, vat nou maar vir oom Willem, hy is 70 jaar oud en het vir ons vertel hoe hulle as kinders hier in die kliphuisies gewoon het. Dit vertel hy vir ons terwyl hy knap in die veld rondstap, selfs goeters uit sy voor-verlede kom helder te voorskyn en dans teen die rante. Ons hoor die ossewaens kreun en sien hoe die wiele teen die rante af skommel.

Mense hier ‘loop’ doen dinge en ‘raak’ groot. Dis dalk hoekom hulle so fiks is, self as hulle praat wemel die woorde in die ‘R’ wat brei en prentjies inkleur terwyl hulle praat. ʼn Man het die een dag grof gevloek en selfs dit het vir ʼn oomblik tussen die ander woorde mooi geklink.

Die Karoo het ʼn ander plek geword, een waar ek nou darem ʼn paar gesigte al ken en die landskap nie meer so gewetenloos lyk nie. Ons spore trap skaars merke in die stof van ʼn plek waar mense geslagte terug hul stambome tussen die berge kan plot. Hulle vertel van oumas en grootjies wat “kyk, in daardie huisie het hulle gebly en die Engelse se laer was net om die draai.” Dit voel soos gister wat die gevegte nog hier tussen die koppies gewoed het en met ʼn bietjie mooi soek kan jy dalk van die doppies ook optel.

Dis ʼn landskap wat deur sy mense leef en so kom kleef die plek jou aan. So, waag dit om deur sy stof te kom loop en stil te raak.

2009-01-05 ‘n Stofpad Gedagte_01 Kaptein

“Sy naam is Kaptein.” Dit lyk nie of jy die twee kan skei nie. “Kyk gou hieRr! Gee dié viRr hom.” ʼn Stuk droë wors word aangegee en Mocke probeer kyk wat die geheim van die gebaar is, maar Kaptein staan net daar. Ek moet wel sê dat Kaptein nie ʼn klein hondjie is nie, hy is raafswart en het die gemoed van ʼn rustige Labrador.

Ordentlik gee Kaptein in en vat die wors, hy wou nog begin eet toe ons gasheer die stukkie blitsig gaps. “Kyk, dis ʼn geleeRrde hond dié, hy vat net kos van my af.” Vergewe die baas sy dier deur self vir hom die worsie te gee. Kaptein kou versigtig, maar sonder om sku te verdwyn met die lekkerny, want hy ken sy baas se hart.

Dis my eerste dag saam met die span en ons duik toe sommer lens en driepootjies in die skietery in. Oom Barrie loop vandag op die treinspoor en dis nog so 10km tot by die tolhuis langs Michele’s Pas. Daar was nie rêgtig beplan dat ek en Mart moet saamloop op die spoor nie, tog was dit ʼn gawe stappie wat aan my ʼn besondere ervaring verleen het, eintlik twee. Die eerste was die ongelooflike natuurskoon wat ek met die selfoon probeer afneem het, maar soms is ʼn foto net nie genoeg nie; die tweede was een wat ek glad nie verwag het nie, een wat eers later sy teenwoordigheid bekend gemaak het: Kreefkuite.

Soet en gedweë het ek my skouers en arms met die room gesmeer, selfs ʼn poetsie op die neus en wange, maar die verbleekte kuite het ek geheel en al gemis.

Daar is ʼn peerboer op Ceres wat sommer van die eerste oproep af besluit het dat ons nie by hom gaan tent opslaan nie, “Njee man, julle kan mos nou nie in tente bly as ek plêk in die huis het nie. Kom net, êk sal vir julle soRrg!” So gesê en so gedaan.

Dis waar ons vir PM en Kaptein ontmoet, “Julle moet net die Rreëls van my huis veRrstaan.” Dit was ʼn lang dag en ons is almal maar pê … “HieRr veRrstaan die mense al, maaRr ek sal julle net moet leeRr, in my huis maak jy soos jy wil, hooRr!”

Sorgvuldig lei hy ons deur die een vertrek na die ander, selfs die buitekamer en maak kaste en deure oop sover hy gaan, “Sien, hieRr is genoeg vleis, wat wil julle bRraai? Vat sommeRr van dit ook saam viRr die pad, julle gaan mos vêRr Rry …”

Met al die beplanning wat ʼn tog soos dié voorafgaan duik daar tog goeters op wat jy nie heeltemal verwag het nie. Vat nou maar dié eenvoudige opdrag: Skoon Water.

Maklik, ons het mos daarvoor beplan. Ek het ʼn bakkie, ons koop al in Pretoria ʼn groen 220 liter ‘Jo-Jo’ drom, laai hom agterop die Hilux, skroef ʼn kraan in en tap hom vol water. Gaaf en gedoen. Wag-wag, dan ons kan mos ʼn watersuiweraar aan hom koppel en super skoon water hê, nè?!

Ja.

ʼn Kraan is mos ʼn kraan is mos ʼn kraan? Die boks hét gesê dat dit binne 5min installeer, maar ek is nie ʼn huisvrou nie en die plaasdrom agter op my bakkie het nie ʼn Cobra swaan-swaainek kombuiskraan aan nie. Toe ek dus in Ceres weer die gevoel van kleuterwees beleef en die waterfilter soos Lego wil begin bou pas die stukkies nie. Glad nie. In ʼn oomblik verander die onskuld in my na die gevoel wat ek as klein seuntjie gehad het in die speelkas van die kleuterskool, “… maar tannie, al die blokkies wil nie op mekaar pas nie …”. Jy kan nie verskillende tipes Lego meng nie, net soos jy nie kan koek bak met die verkeerde bestanddele nie. Die suiweraar se inloop wou net geensins op die kraan aan die drom pas nie. So toe ry ek en Martiens (PM se voorste voorman) gou dorp toe … Dis mos nie ʼn probleem nie.

Onthou dis Ceres.

Intussen is die bakkie goed gelaai, en so in die ry het dié gesprekkie afgespeel:

ʼn Stem kom van die straat se kant af: “Hey Martiens! Gooi ʼn bietjie wyd?!”

“JA! Langpad.”

Ou Martiens sit hier langs my en ek ontsyfer gou wat sopas gekommunikeer is, vir die stadsjapie Transvalers sou dit seker so klink:

Koos staan aan die een kant van die pad, hy waai vir Piet en stap oor na waar Piet in sy bakkie sit.

“Middag, ek sien jou voertuig is swaar gelaai.”

“Ja, middag. Ek gaan ʼn bietjie ver ry.”

Die man by die Midas het ons skeef uitgekyk, so ook by die koöperasie, die hardeware, die Pick-‘n-Pay, die gas-en-sweisplek en toe ons eindelik by die mikrobesproeiingshandelaar kom en hulle kon oortuig dat daar hopelik iets in die winkel is wat ons gaan help, al pas ons dit buite die ontwerpstoepassing toe. Dis moeilik om ʼn ding te soek wat jy in jou kop goed ken, maar die mense om jou verstaan nie die naam wat jy hom gegee het nie. “Ek soek ʼn koppeldingetjie om tussen die kraan en die inloop te staan.”

“Eintlik verkoop ons dié goeters net in grootmaat.” Dit het die hele dag gevat, maar ons het ʼn stukkie pyp gekry en twee plastiek skroef-in-mekaar goetertjies. Darem het ek nou omtrent die hele dorp ook gesien.

********************

Om met ʼn perd van Tafelberg af na die Voortrekkermonument toe te ry vat nie ʼn dag nie. Daar is lang stukke wat die ruiter en sy dier langs mekaar stap. Ek dink dis tweeledig, die een word dalk moeg om die ander te dra en die ander se sitters word verseker lam.

Alhoewel ons ʼn TV-reeks skiet, het ons nie 40 perde om om te ruil nie so die een wat in die Kaap wegtrek is ook die een wat in Pretoria opdaag. Ek gaan nie maak of ek meteens in ʼn fluisterende perdekenner verander het nie, so om dit eenvoudig te stel is die twee perde wat ons op die tog het, nie dieselfde nie, selfs jy sal hulle kan onderskei.

Dis maklik: Tornado is die wit een en Queen is die bruin een. Tegnies is Tornado die hings en Queen die merrie. Ek weet nie of dit is as gevolg van die verkiesing wat op pad is dat ons eerder vir Queen in die reeks gebruik nie.

Terug by die huis het die tyd om Lego te speel ook verstryk en ons moet ʼn onderhoud iewers gaan skiet, ek sal maar later my hidrouliese stelsel moet toets. Gelukkig het ons voorlopig water want die Jo-Jo agter op my bakkie is darem vol.

Een ding het ek wel van Kaptein se baas besef, hy het ons nie net in sy huis in verwelkom nie, hy het sy lewe en sy hart onvoorwaardelik vir ons oopgemaak, iets wat ek dink ons baie meer van kort in ʼn wêreld wat soms so nors kan raak.

2009-01-02 Welkom by die Stofpad Langs Gedagtes

Welkom by die Stofpad Langs-Gedagtes
Deur Reinard Bekker

Deur in die huis sal ek sommer met die intrapslag die formaliteite uit die weg wil ruim. Kry die koffie of gooi ʼn goeie pinotage want dié langpad het nie tyd vir jaag nie.

Stofpad Langs is ʼn tv-reeks waaraan ons huidig werk. Dit het op 25 Desember 2008 op Tafelberg begin en eindig in die draai van Maart-April 2009 by die Voortrekkermonument. Want ons kan!

Stofpad Langs is seker soos ʼn bak lasagne, eenvoudig en, sonder om enige geheime resepte te probeer uitlap, kom dit bloot neer op pasta, maalvleis, kaas en ʼn witsous. Die pasta sal ons vergelyk met geskiedenis en ʼn redelike fokus op “Die Vergete Grootpad” s’n in spesifiek. Oom Barrie, ʼn sendeling van Noenieput, ry nou vir die sewende keer verder as 1000km met sy perd – hy is ons maalvleis vir dié gereg. Ons volg sy spore op die hakke van vergete togryers.

Maar om die hele spulletjie saam te bind benodig ons ʼn goeie sarsie kaas en witsous, dit sal vertolk word deur die talle onderhoude met boere, museumtannies, knapwinkeleienaars en soms eksentrieke karakters soos hulle uit die stof reis …

Vir die inhoud van die program sal julle moet wag tot dit op die kassie skyn.

Die res van die volgende drie maande se gedagtes sal straaltjies in hê van die mense wat jy heel moontlik net as ʼn naam, van en funksie aan die einde van die program sien verbyrol.

Barrie Burger kom van Noenieput in die Kalahari, Noord-Wes van Upington af. Hy is ʼn sendeling wat met sy perd (Queen) lang afstande aflê– soos die togryers van ouds – in sy geval meestal alleen.

Anita Erasmus is die regisseur van die produksie en ook een van die direkteure van Everland Productions – die maatskappy wat Stofpad Langs vervaardig. Sy was 12 jaar lank as MD by Maranatha Platemaatskappy betrokke. Sy en Ansie is die ‘Executive Producers’ van die film ‘Tornado’ wat later die jaar uitkom.

Ansie Nel is ook hier al is dit nie fisies so nie. Sy behartig Everland se sake in Pretoria en verslind die foto’s wat ons op Facebook laai.

Mart-Marie Schoeman is die produksie sekretaresse en reël die meeste van ons logistieke dinge, sy is die stem wat al die mense met wie sy die afgelope paar maande oor die foon gesels het, wil ontmoet. Sy bestuur saam met Sarina die kiekiemakers vir die prentjies wat ons wil onthou.

Mocke Prinsloo is die ou sonder hare wat sy beeldhou vernuf met die videokamera toepas en so die hart van die tog opvang. Hy is gelukkig met Sarina getroud en ek dink sy stem saam. (Hie-hie)

Sarina (ja, haar van is net soos Mocke s’n ook Prinsloo), sy vis vir ons foto’s uit die plekke wat ons besoek en hou Mocke se hand vas. Sy, soos Eva, het ook die mag oor die Appel en redigeer saam met Anita die beelde dat hulle op die kassie kan riel.

Bennie Jansen is ons jongste ruiter op die tog, hy is 15 maar sal jou herinner dat hy darem dié jaar ook verjaar en 16 word. Hy ry agter die skerms saam op Tornado, die perd waaroor die film gaan wat oom Barrie en sy perd se storie vertel. Hou die teaters dop – die film kom aan die begin van April uit.

Estiaan Cronjé is die logistieke bestuurder en vorm saam met Bennie deel van oom Barrie se ondersteuningspan. Hy is veral vernuftig om na ʼn lang dag in die son nog steeds plek te hê vir ʼn glimlag. Hy gaan nog ʼn stuk grond van sy eie hê waar die mens en natuur mekaar kan bekyk. Ek hoop hy sal my nooi om te kom kuier …

Ek dra ook ʼn loerkas rond en help om die prentjies in te roep, soms voel ek meer soos Noag wat maar net die skippie het en die diere daag self op. Meer van wat ek aanvang sal deur die gedagtes skemer.

Aan die praktiese kant: ons ry ʼn gemiddeld van 20km per dag, daar is plekke waar ons in tente langs die pad slaap en plekke waar die boere amper handgemeen raak met mekaar om vir ons slaapplek te verskaf.

Voorlopig sal dit dan al wees.

Die boeretroos se beker daar langs jou is seker al leeg of, as dit ʼn glas van die rooies was, het dié ook al klaar gesneuwel, so as jy gou voor jy aangaan ʼn tree saam met my wil stap: Soek ʼn plekkie wat regtig stil is, sit …

Luister

Die mense van hier sê dat die Karoo is stil genoeg dat jy jou eie hart kan hoor klop …

2008-09-30 ‘n Gedagte Porsie

2008-09-30 ‘n Gedagte Porsie

“Strokie asseblief” sê ek amper outomaties terwyl ek my kaart vir die dame gee. Ons is hoflik met mekaar. Sy vra toe “So, hoe celebrate jy dié Heritage Day?”. Ek dog dis Braaidag …

“Ek gaan dit vanaand verseker op ’n spesiale manier doen …” mompel ek deur die valhelm.

Net soos die tolhek in my spieëltjies spoedig verdwyn en ek my oorgee aan die rustige verlaat van die stil snelweg waai die herdenking ook uit my gedagtes.

Maar ’n paar dae later het dit weer begin knaag, soos ’n slegte hoesie wat net nie wil paai nie. “Goed” gee ek oor aan die eerste wonder: “Wát is my erfenis?”. Dadelik dink ek aan kulture wat ek as ryk aan erfenis ag en besef dat 350 jaar skaars ’n tiener is in hulle geselskap. Kinders moet gesien en nie gehoor word nie. Dis dalk seker hoekom dit so stil is.

Nukkerig neul ek toe dat al wat ons as Afrikaners op Erfenisdag saambind ’n kosmaak ritueel is wat terugdateer na die oermens toe.

Ek luister Tori Amos, dis ná twaalf, slaap is seker ‘n goeie idee, ek tap skottelgoedwater in en al waaraan ek kan dink is my eerste vakansie in Jeffreysbaai Desember 1996. Daar was ’n oom in die woonwapark wat my en ’n vriend in sy motor gelaai het. Ons het baie draaie in die dorp gery tot ons in ‘n woongebied voor ’n vervalle huis tot stilstand gekom het. Hy het heel opgewonde uit die motor geklim en ons R50 of so iets belowe as ons sy gras (wat halflyf hoog was) sal sny en die erf bietjie opruim.

Ons was nie daarvoor te vinde nie.

Ek besef nou meteens ek kan bly wees hy was nie ‘n pedofiel nie. Goddank!

Nou dat ek daaraan dink, het ek daardie vakansie iets van my erfenis begin beleef! Afrikaans.

Dis die vakansie waar ek in Afrikaans begin skryf het. Daar bestaan wel ’n volle 11 bladsye van skryfwerk voor daardie vakansie – als in Engels. Die pad af see toe en die tydjie daar het letterlik vuur gemaak onder die lettertjies in my wese en hulle het uitgesmet* tussen daardie eerste blou lyntjies van ’n klein notaboekie.

Iewers in die jare voor dit het ’n liefde vir letters en hulle rangskikkings in my grein kom ínvlek dat, selfs nou, ek hulle in arms vol wil laat bos-staan in die vase van hierdie aardse kruik.

Oulaas

Hopies verdriet lê alleen,

met net ’n naam

’n datum,

wat as merker dien.

Gestasioneer

weg van liefde,

tussen kroesies halfwoestyn klipkoppies.


’n Blom het verskyn,

tussen klip en harde grond,

soutwater-liefde

het hom gestreel,

en in die Sondagoggenddou

wat soos ’n diamante lê en glimlag

het dominee, “Amen” gesê.


Swart geklee,

het ons in die somerson

weggestap

van dié rusplek

in stilswye

vir die laaste keer …

Mens moet seker ook eers iets hê, voor iemand anders dit kan erf?

Lina is seker een van die meer vreemder dames wat al by ons gewerk het. Soms as ek wakker word en nie ten volle besef dis al weer Maandag nie bevestig haar giggel so vroeg in die oggend dit vir my.

(Wat dínk jý?)

Ja, die ou siel het die gewoonte om sommer vroeg in die oggend by ons huis op te daag en met die intrap gou ’n geselsie aan te knoop. Dis nie dat sy een of ander verbale diarree of iets het nie, sy wil net sê hoe dit gaan en ook graag weet hoe dit met ons gaan.

“… hie-hie … kyk hoe maak hulle. Hulle bel in, tsjik en antwoord die vraag daar by die radio en wen dan sommer ’n duisend rand. Hie-hie … hoor daar!” Verduidelik-vertaal sy vanmiddag terwyl haar stasie oor die draadloos blêr. Ek sit en eet terwyl sy langsamig aan ’n beker tee sit en drink. Ons het vir ’n tyd – toe sy alleen in die dag by die huis gewerk het – gedink sy luister skelm Radio Pretoria, net om later te besef sy skakel na die naaste Afrikaanse stasie toe net voor sy in die middae loop.

Dis dalk deel van die erfenis wat ons generasie moet probeer nalaat, ’n verlore vyandskap verdoesel deur jare se wedersydse aanvaarding en begrip …

Wedersyds.

Mag ons eendag om dieselfde vuur sit, verskillende stasies luister, maar dieselfde vleis braai.

Ek luister na Eva Cassidy wat haar weergawe van John Lennon se “Imagine” voordra. Dis eintlik hartseer? Eintlik wou ek dié gedagte op die vorige bladsy sy punt laat bereik het waar mens goed voel oor jou liberale opinies en jou aandeel in die goedheid van die wêreld. Waar ek voel my kinders gaan in ’n ander Suid-Afrika woon waar ons mekaar nie haat nie.

Toe nou nie. Ek het van Erfenisdag af net te veel oor die hele ding gedink om dit soo maklik te laat verby gaan. Waaragtig spoor ek toe iewers deur een nag in die Beeld ’n beriggie raak oor die stoere Afrikaner wat 16 Desember 2008 ’n 170 jaar se bestaan wil vier.

Ek wonder of hulle weet COPE wil dit hulle ‘stigtingsdatum’ roep. Ja, waaragtig!

Of almal dit wel stigtelik gaan vind, weet ek nie.

So “ons” foeter weer met een of ander ossewa-replika deur na die regse dorpies om 170 jaar te vier. Soos ou Steve en meeste van die res van die Afrikaanse “ek en my kitaar het ’n CD”-troepe, kom dié stukkie ‘erfenis’ nie noodwendig in my boksie trousseau wat ek nalaat vir my ongebore kroos nie. Ja, ek weet die boere het die Here belowe. Ja! Ek weet hulle het die geveg gewen. MAAR wat ek wil weet is wat presies jy dink hulle belowe het en hoe die wen daarin pas.

Terwyl ons klippe in die bosse gooi: nee dié is nie ’n Belhar belydenis nie. As ek alles in die Voortrekkermonument opvreet beteken dit dat ek die vrymesselaars ook in my erfenis absorbeer? Nie ’n manier nie. (Oeps! Het ek dit hardop geskryf? Toemaar, almal in ons verlede was sulke sout van die aarde dat hulle NOOIT met sulke goeters betrokke sou raak nie … belowe.)

Sover ek die geskiedenis reg verstaan (en ek weet dis subjektief tot die regerende party …) wou die boere die ‘donker kontinent’ betree met die ‘lig’ van hulle boodskap. Was daar ’n bloedige geveg om juis dáárdie boodskap die duisternis in te dra … het hulle in die mis gebid vir oorwinning in die stryd tussen lig en donker.

Vandag glo ek nog stééds dat daar duisternis in dié kontinent is en wil ek deel wees van die span wat die Lig inbring. Dat ons in die proses met Taal en kwas die akoestiek van elke dag omlyn en ons belewenis uitsprei oor doek en esel is ’n voorreg wat ek waardeer.

Dít is my erfenis.

*’uitgesmet’: ʼn Konsep tussen uitgesmyt en besmet. Ek dink dat iets jou aansteek om te begin skryf en dat daar soms oortollige woorde ook in die proses uitkom. Van daar af begin die woorde konsepte oopkloof in mense se gedagtes om vir hulle óf ook die oortuiging te gee óf dit te laat verwerp óf selfs net te daag om daaroor te dink. Nie alle konnotasies van siekte is dus regtig relevant met die beskrywing nie tog vind ek soms dat die enigste effektiewe kroniese behandeling vir my siekte is om te skryf.

Entry for 03 December 2008

Die woorde betrap my in van die ongewoonste plekke en ek moet dadelik aandag aan hulle skenk of hulle fladder weg soos vlinders in die wind.

Mosambiek 2008 – Maforga- en Tofo-uitreik

Mosambiek 2008 – Maforga- en Tofo-uitreik

Op die bus, op pad terug.

Die Melktert Kommissie draal die stilte doof terwyl los gesprekke tussen stoele die tyd uitkoop. Ek asem my laaste teue van Mosambiek in terwyl haar vingers deur die ruite met my hare speel.

Ek wou dit onthou, dus is die getorring met letters niks minder as die kommentaar op die storie wat reeds in ons foto’s en flikkerbeelde afspeel nie. ʼn Storie waarin jy ook ʼn karakter is.

Meteens gluur die lyne my aan, wil weet watter letters ek aan hulle gaan hang en, soos die markte waar lappe en klere aan toue in die wind wil dans, soek ek ook die bont-baljaar wat jou ʼn stukkie Mosambiek laat beleef.

Ek sien hoe jy terug is in die dorp, jou gordyne in die nag oopmaak, opkyk na bo en wonder wat van die sterre geword het …

ß)

28 Junie

Dis net ʼn draad
Uitgetorringde erts staal gespan tussen ons …
Jou spore trap soos myne …
ʼn Herinnering in stippels gesoom.

Eintlik is dit net denkbeeldig
Tog kan ek my nie ‘oor’ dink nie,
Net ʼn stempel verder
Asem ek dieselfde lug …
Jy ook.

Is ons grens net soos die skemer
Die gordyn tussen dag en nag?

29 Junie

Ken jy stilte?
daardie plek waar selfs die niks

ophou raas

My kinders kyk vanaand vir die sterre
en saggies kan ek hoor hoe hulle ogies
in blinkers wonder …
maar diep in My sakke gons
legioene meer …
fyn sand vir die heelal se vensters bestem
elkeen met sy eie vonkel.

Nie net ʼn Poskaart nie.
Nee, hier groei regte gras uit die murasies
– selfs op die dakke –
en dís wat my van Afrika bekoor,
waar selfs dié halms deur ons
imperialisme se geboue boer.

Saggies sluip sy ook so jou hart binne
haarwortels tuur in die takke van my bestaan
en ritmes in my los woed
soos ons tussen die gehuggies vaar.

My wit vel skif minder
In die nasie se gedagtes,
Asof mens dit kan voel?

30 Junie

Ons is in Mosambiek
Tofo om presies te wees.

Dis bewolk, tog jolig in die bus,
Dis ook toe dat “Ek herhaal Jou”
Oor die luidsprekers speel.

Ek hou van Afrika

Soms voel ek so geïnspireerd
Dat ek niks het om te skryf nie …

Die skanse van ons skadu’s
omlyn skaars die groter gestalte
soek rus in sy obskuriteit
maar vlek sonder om ooit merk te los …

Instinktief hunker ʼn kind na sy
Moeder se bors.
Iets van daardie begeerte
bly soek.

ʼn Fetale vreugde vir ʼn moeder
se bors roer in my wese.
Kan ʼn man in eenvoudigheid
soveel plesier vind?

Sou selfs die begeerte
vir ʼn vrou kan skif
in vergelyking met Jou,
Jou kinders,
hierdie Land.

1 Julie

Jy het aan my bors gevoed.
Ek het jou in my arms gedra.
Die rus vir jou het vroeër gekom.
Toe jy die gevolge van my skande dra …

My kinders huil in Afrika
die sorge van ʼn oorlog blind
met my hande leeg wil ek jou vra
wie gaan hulle harte verbind …

2 Julie

Baringsnood.

Daar is ʼn lus wat ek uit die ou dae ken,
ʼn kompulsiewe drang wat wil hê,
sy volle oorgawe wil stuur in net een rigting.

Word ek hier in die vreemde versoek?
Het my wag my in die steek gelaat,
en so oorgelewer aan die bose?

Al was dit net vir ʼn oomblik,
Was dit genoeg om te besef:
Ek moet en Wil nog in die hande kry …

Want net stukkies van dié God is te min vir my.

“Bon dea, Senôr.”
“Porvavor.”
“Muento beng Obrigado …”

In ʼn vreemde ongeloof straal sy gesiggie,
Lettertjies verstrengel uit sy mondjie
Terwyl hy vir my die speletjie verduidelik …

“Si, Senôr?”

Hy kom agter die wit man verstaan glad nie
Tog gee dit nie om nie.

Iewers het hy en sy twee maatjies
van daardie leë 25l kanne in die hande gekry,
ʼn harde grondwal gevind,
ʼn opregte Mosambiekse glyplank gebou.
Sommer daar langs die nasionale pad.

Oral langs die pad het hulle van ver af al gewaai. Dis seker nie elke dag dat ʼn witman met ʼn driepoot en videokamera verbygestap kom nie.
Opmerklik het sy nie eens opgekyk nie …
“Bon dea?”
Sy sê niks.

Langs haar kom ek eers agter dat sy skaars kan sien.

Hier is dit nou, die doolhof van my verwagting
Blyk die stilte te vervreem
En jy dra nog die Skugter Droom.
Was daar ʼn seisoen, mag dit lente wees
Want net bloeisels kan in kranse vir jou staan.

Wat doen ons hier?
Kyk my Britse Jesus
Jou verward aan?

Elke volk, Elke stam … in sy eie taal.

Hoe tel ek die splinters op?
Waarheen dra ek die skerwe van my bestaan?
My hande is flenters
My knieë dra die letsels van jare se glas
Tog prewel ek steeds
“God wees my tog net genadig”
“o-Jirre!”

Soms is ek voor my vyande
Om die stok te slaan,
Skel en laster ek aan die kruis langsaan …
“o-Jirre”

3 Julie

Weer is my pen leeg
uitgeteer oor bladsye suf en sier.
weer is my woorde hol
dors gedagtes op soek na betekenis.

Kon ek ooit ʼn duideliker wete gehad het?
Kon Jy enigsins Meer vir my bestaan?
stilweg hunker ek steeds
dors my wese na ʼn groter belewenis …

Jou vorm bly my ontwyk
tog met elke spieëling
sien ek Jou skadu om die hoek verdwyn
ruik ek Jou in die wind
en weet Jy is daar!

Kan ek enigsins beteuel?
Is daar rede om te rem?
Waarom sou ek terughou?
Waarom sou ek skugter?
As alles in my slotsommend weet:
Dis net JY
“Net JY”
Eggo dit in die duisternis

4 Julie

ʼn Mens het sterre gekyk
Wanneer jy die aarde se beweging in hulle kon sien.

Die oggend dra hom saam met die eerste brode uit,
Terwyl die oond nog warm word,
Met ʼn rooi gloed luier die strale vir eers.
Later sal hy nog wit brand

Ek hoor jou hart teen myne
en die bos transponeer jou vreugde tot ʼn kwetter skal.

Salig dryf hy na die ander kant
terwyl ons in die sweet van ons aangesig
die tyd verbou.

Dan kom dit weer
aan die oorkantste oewer
met die dag ryp en vol gebeure
hang die stof swaar in die laaste knal.

ʼn Afwagting rol tapyt
oor die venster van die heelal

6 Julie

en hier sit ons onder die sterre
terwyl ʼn beeldbeuel gedaantes
teen ʼn lap laat dans

die kinders van Afrika se gesiggies
gloei in die golwe lig
wat oor
hulle spoel

Betowerd staar hulle na die
gedoente wat die
vreemde mense hier kom opslaan het

die kragopwekker knetter eenkant
teen ʼn rustige pas
en die film kom tot sy einde
tog is dit net die begin

want die Man in die storie lééf

Dis eintlik vroegaand toe ons
die eskomdonkie agter op ʼn fiets wou laai
nie dat die fiets vanaand nog gaan kan ry nie
want die saal moes waai om plek te maak.

Daar stap ons soos die Israeliete
net sonder die vuurkolom … ?

Die fiets

Ons ontwaak met die luier van die bus wat die stilte verskeur,
een vir een soos meerkatte uit ʼn gat peul die span en sy geselskap
selfs van onder uit die bus.

Dit was ʼn kort nag.

Terwyl ek ʼn draai om die bus loop sien ek ʼn fiets.
Niks vreemd nie.
Dié stapelvervoer sien jy oral in Afrika.

Slaapsakke word opgerol en koplampies krap in sakke rond
– ons moet al op die pad wees voor die son opkom.

Reg om te roer, merk ons dat die fiets nog houtgerus langs die bus lê …
Onraad?
ʼn Portugese brabbel laat ʼn man heel verleë van agter uit die bus verskyn,
skamerig verlaat hy sy bus-ster-hotel,
of verlaat sy hotel hom toe ons in die donker oggend in verdwyn.

Tog nie met leë hande nie?
Nee, niks is weg nie
ek dink net aan die kampvuurstories wat hy nog gaan vertel van sy
nag in die bus.

As ek nog een foto of stukkie beeldmateriaal neem van iemand
wat met ʼn fiets langs die pad ry of selfs net stap
gaan ek sekerlik die mense tuis frustreer
wanneer ons deur die magdom beelde moet spartel.

Tog bly dit betowerend
glo ek eers dat ek in Afrika is
wanneer ek dit oral sien.

My Afrika, waar enige ding met wiele
“4×4” is en ʼn vrag kan dra …

Ek sit in ʼn kerk, een van die groteres wat ek al in Afrika gesien het.
So graag as wat ek Portugees sou wou leer, help die dubbelmedium preek glad nie.
Wat ek wel kan sê is dat die Engelse weergawe darem goed was.

Wat nie uit die stukkie hierbo so duidelik besef word nie, is dat ek in my persoonlike hoedanigheid goed geskool is om in amper enige posisie te kan slaap en dat ek so deur die foto’s neem en beeldmateriaal invorder, dié paar lyne kon skryf … ên slaap. Jip, ek het meeste van die diens gemis en later moes hoor dat die maat wat gepreek het nie noodwendig 1000de kassette sou verkoop nie.

Die afgelope week spieël
deur die gange van my gedagtes

Sou die stilte hom verwaan?
Sou die tyd homself verspeel?
Sou jy die muur afbreek
wat nog net aan jou kant bestaan …

It’s funny how we despise death,
Funny how we shy from something
Completely out of our Control.

It’s all Good, Take me

Ek het iets dié nag bespeur in die bus toe ons deur die slaggate ploeg, net om later te hoor daar was nogal ʼn klomp mense wat gebid het dat ons tog net veilig by die huis sou kom … hie-hie

Hierin word die teendeel bewys
Wanneer jy vind voor jy soek.

7 Julie

Ek dink aan die algemene handelaar
met haar tafeltjie langs die strand
in Vulankulos

vir ʼn paar “meitjies” het sy
haar hele besigheid laat skuif
sodat ons bus kon verby kronkel
op pad na ʼn geteerde weg.

EN1 – Hoofweg

Ek sal maklik ons drade
ruil vir die seltorings hier.

Al ontsnap stukke teer hier en daar
bly dit steeds mooi,
Dalk moet hulle maar gras plant?

8 Julie

Gisteraand het die span ʼn hele pub
oorgeneem en gedans soos Afrikaners.

Vanoggend het ons dolfyne en walvisse
gesien toe die son oor die see opkom.

Ek vind in jou die maat en metrum
van ʼn diepe siele rus
gekunsteld tot die ritme
van ʼn oeroue puls . . .
beur die stilte deur

Dis waar die nag begin
ʼn noue aanskouing
Nee, ʼn noue ontkoming
met vergetelheid

Jou flikkers dans oor die plafon
skimme van die eeue
kryt uit teen die eindelose nag

9 Julie

die rustigheid klad deur
die kontoere van Jou raak
stadig skulp ek my in Jou vrede in
tot ek weet – nou is dit veilig …

gepantser in Jou vorm
breek die diepste ween los
en die hunker na Jou nabyheid
vind my terug op Jou bors

dit is waar ek sal wees
in die skade van Jou sy
in die letsels op Jou rug
reg by Jou

ek speel met lettertjies
en kyk wat hulle aanvang
soos kinders op die strand
baljaar hulle vorms in die sand

10 Julie

Die landskap treur in die maanlig
terwyl Mosambiek stadig uit die bus se vensters spoel.

Ek dink ʼn stukkie van my hart
kruip hier iewers weg …

Ek sal moet terugkom
om hom te kom soek,
weer en weer

… maar nie té hard nie …

Weer soek ek woorde om Jou
om te soom.
die gedagte van Jou teenwoordigheid
blyk nie te vinde te wees in letters nie

Jy bly onseglik
en hoogs onmisbaar

28 Junie – 10 Julie 2008

Soos dit met sommige stukke skryfwerk is, gaan dit wat ek bedoel het, dit wat daar staan en dit wat jy gedink ek daar geskryf het vyf verskillende goeters wees. Ek het partykeer gedink dis ʼn gediggie of woorde vir iemand van die teenoorgestelde geslag, net om later te besef dat Iemand dit eerder vir my geskryf het. Nog iets wat ek nie beplan het nie.

Partykeer kom daar ʼn spieël op en jy dink: “nee, gelukkig is ek beter as dit, wie is die mens in dié prentjie, Here? Moet ek vir hulle bid …?”

Oeps.

Dit het begin met films soos “American history X”. “Tears of the Sun” het my gemoed van voor af geskud, so ook “Hotel Rwanda” en hier ʼn paar jaar later in ʼn kliniek op Maforga bars ʼn Magtige God los deur ʼn siek kind.

Sonder om die films ʼn onreg aan te doen wil ek vir jou iets van die tema vertel. In swart letters. Dis nie mooi films nie. Hulle gaan jou nie soos “August Rush” ʼn warm gevoel gee voor jy met ʼn glimlag gaan slaap nie. ʼn Swart sweer het uit my hart geteer toe ek besef dat mense wat sinneloos doodgaan my nie juis ontstel nie.

22:53 pm

Die Kommissie het intussen ophou speel, iewers in die uiltjie. Die sterretjies pryk ook vermoedelik nog agter die intimiderende wolke, intussen sluip spookbeelde van voorheen glorieryke dorpies by my venster verby. Dat sommige van die span se name my nog ontgaan is nie minder waar as die feit dat julle lewens deur myne gespoel het. En dit in ʼn land waar verspoeling soveel verwoesting bring, kan ek sien hoe juis die teendeel tussen ons gebeur het.

Terug by die films.

My reaksie op die sinnelose geweld het my gekonfronteer toe ek besef dat die Maforga vigskinders dié wêreld verlaat soos hulle hom betree het, as kinders. Die besigheidsman in my het die “col
lateral damage” bepaal en koud bevind – dié kinders dra geen sent tot die wêreld se ekonomie by nie.

Amper dadelik wou ek my van sulke gedagtes vervreem, maar soos die kinders het hulle blymoedig agter my aangehardloop oral waar ek geloop het, want sien: hulle is my wesies, my buite-egtelike skande wat net erkenning wil hê vir hulle bestaan. Kan ek die swart hoekies in my hart eien en voor my Bruidegom erken: “Ja, dis wat daar binne aangaan” en hulle vir die gekruisigde hande gee wat juis daarvoor betaal het.

Eers toe ek die waarheid in my eie hart deur die oë van my Vader sien kon ek die kinders van die land optel en op die heup rond dra. Kon ek die vreugde in hulle oë sien en hulle spore in die sand volg wat vir sommige net ses jaar daar gaan wees voor die wind dit uitvee …

Die punt: Hy het ʼn heelal geskep, alles in perfekte balans geplaas sodat ek dalk 70 jaar op aarde kan beleef en ervaar wat die engele nooit van Hom sal ken nie. Wie is ek om die kinders nie daardie belewenis te gun nie, al is dit ʼn effektiewe druip persentasie in vergelyking met my lewe tot dusver.

Immers het Sy Seun ook vir hulle gesterf. “Moet die kindertjies nie verhinder nie …”

ʼn hart verander

Vir die rekord: Dit was nie op die vrywaringsvorm wat ek geteken het nie, nie eens in kursief of die fyn skrif nie …

Deur my venster het die wolke plek gemaak vir die maan, treurig en mooi. Dis amper twee weke gelede toe ons hierdie pad gery het, helder oordag. Met relatiewe skoon klere, wel ʼn bietjie geskend deur ʼn nag op die bus, maar nietemin skoner. Ons was soos die gestrykte klere ook onaangeraak, anders as nou.

ʼn Gesprek van vroeër vanaand speel terug: “Ek sou nooit in Pretoria ʼn gebraaide hoendersosatie by ʼn straatmark gekoop het en ʼn feesmaal van dit gemaak het nie …” Dan onthou ek soos gister die eerste vleis wat ek by ʼn mark net suid van Angola in Namibië gekoop het, toegedraai in twee dae gelede se koerant. Die ondervinding is nog lank nie vir my ou nuus nie.

Dis nog iets van Afrika wat nie sy bekoring verloor het nie: haar manier om jou vir ʼn dans te vat – of dit nou deur die slaggate van jou eie lewe is of ʼn goeie 80’s sokkie tussen die banke van ʼn bus. Kort voor lank ry jy in ʼn taxi en beleef die wonder van ʼn drywer se geloof(?) in ʼn skedonk se vermoë om jou deur die strate te verplaas. Dieselfde Afrika dra jou op haar hande met ʼn bord pap en ʼn paar bone, vrouens wat sing en klap terwyl die hart in dromme tot diep in die nag puls.

Afrika, waar die liggies van die stat nie die hemel toe skyn nie.

12 Julie 2008

Nie meer die buitelander nie
Nie minder die vreemdeling nie
Al ken die strate my naam
Is dit nie meer ek nie

Ek kyk om my en sien dat dié stad
nie verander het nie
haar wesies dans nog by die ligte
groen, geel en rooi …

Post Navigation

%d bloggers like this: